Populieren, roze effect
De wind is gaan liggen. Dat is het eerste wat je moet weten over dit doek, en al het andere volgt daaruit.
Wanneer de lucht volledig stil wordt boven een langzaam stromende rivier, meestal aan het begin of einde van de dag, verandert het water in een spiegelglas met kleur erin. De bomen langs de oever krijgen een exacte dubbelganger, naar beneden hangend, iets donkerder en iets zachter dan de originelen. De lucht verliest zijn blauw en wordt roze, en omdat de rivier dit reflecteert, zit het roze ook in het water. Gedurende misschien een half uur is het landschap symmetrisch.
Dit schilderij is dat halve uur. Het is de rustige tegenhanger van de versies waarin de populieren zijwaarts worden geduwd door het weer, en het verschil tussen hen is geen kwestie van stemming. Het is een volledig ander probleem in verf.
Hij was eigenaar van deze bomen
De rij groeide langs de Epte, binnen handbereik van zijn huis in Giverny, dat hij in 1883 huurde en in 1890 kocht. Het waren geplante bomen voor houtwinning, in een gedisciplineerde lijn die alleen commerciële aanplant produceert, en ze zouden worden verkocht en gekapt.
Monet was al begonnen ze te schilderen. In plaats van een opgelegde deadline te accepteren, ging hij naar de veiling en kocht de bomen zelf op om de serie te kunnen afmaken.
Lees dat nog eens langzaam, want de gewone versie van het anekdote maakt het vlakker. Een man in de vijftig, die bijna zijn hele carrière geld tekort was gekomen en net echt inkomen had uit de graanstapel-schilderijen die via Durand-Ruel werden verkocht, koos ervoor om dat nieuwe geld te besteden aan een rij bomen, niet voor hout, niet voor grond, maar zodat een motief lang genoeg zou blijven bestaan om het licht nog eens te zien terugkeren.
Dat is wat obsessie eruitziet wanneer ze een chequeboek heeft. En daarom heeft een schilderij dat zo sereen is als dit iets licht woests eronder.
Roze is het moeilijkste licht om te schilderen
Warm avond- of ochtendlicht is de valkuil die meer landschapsschilderijen heeft verwoest dan welke andere omstandigheid ook, omdat roze bijna meteen suikerig wordt. Wat dit eerlijk houdt, is dat het roze niet overal is. Het is geconcentreerd in de lucht en haar reflectie, en het wordt in toom gehouden door koele groenen en blauwgrijzen in het gebladerte, die ernaast staan als tegenpolen.
Kijk naar hoe hij de bomen zelf behandelt tegen die lucht. Ze zijn niet bruin of zwart. Tegen een roze achtergrond wordt gebladerte op dit uur diep blauwgroen en licht violet, en de stammen krijgen alleen een warme rand waar het lage licht ze aan één kant raakt. Die enkele warme lijn die langs de zongerichte kant van een koele stam loopt, doet enorm veel werk. Het is de hele reden dat de bomen rond en verlicht lijken, in plaats van opgeplakt.
Kijk dan naar de verzadiging. De meest intense kleur in het schilderij is meestal een klein gebied, niet een groot. Hij bouwt het effect op door het grootste deel van het doek in een zacht gedempt bereik te houden en één of twee passages de hitte te laten dragen. Verspreid die intensiteit over het hele oppervlak en het leest niet meer als licht, maar als decoratie.
Waar je op moet letten zodra je de symmetrie opmerkt
Leg een vinger horizontaal langs de lijn waar de oever het water raakt. Alles daarboven is de wereld. Alles daaronder is dezelfde wereld, omgekeerd, iets verzacht en iets koeler. Die spiegel is de structurele grap van het schilderij en hij speelt hem volkomen serieus.
Vergelijk nu de twee helften goed. De reflectie is nooit een exacte kopie. Gereflecteerde kleur is altijd iets doffer en iets donkerder dan de bron, en de gereflecteerde vormen zijn verticaal uitgerekt. Hij observeert dit, en daarom leest het water als water, niet als een gevouwen stuk papier.
Kijk naar de tussenruimte van de stammen. Omdat de rij terugwijkt, worden de intervallen smaller naarmate ze verder gaan, en comprimeren ze naar één kant van het doek. Je oog leest die compressie als snelheid. Het is hetzelfde effect als een rij telegraafpalen vanuit een rijdende trein, en het is wat voorkomt dat een schilderij met gelijkmatig verdeelde verticale lijnen statisch wordt.
Kijk naar de bovenkant van het doek, waar de kruinen vaak door de lijst worden afgesneden. Dat bijsnijden is opzettelijk. Het weigert de bomen als hele objecten met nette toppen te laten zien, waardoor je ze leest als een patroon dat zich voorbij het beeld uitstrekt, in plaats van als portretten van individuele bomen.
Kijk naar de verf in het water. Die is aangebracht in horizontale streken, vrij lang en vrij glad in vergelijking met de gebroken verticale toetsen in het gebladerte. De hantering zelf onderscheidt vast van vloeibaar, voordat je hersenen eraan te pas komen.
En kijk naar hoe de rij buigt. Een geplante rij bomen langs een rivieroever volgt de rivier, wat betekent dat ze nooit echt recht is. De stammen beschrijven een ondiepe boog over het doek, en omdat ze gelijkmatig zijn geplaatst langs een boog, lezen de intervallen als een ritme dat versnelt en vertraagt, in plaats van als een metronoom. Die lichte bocht is het verschil tussen een patroon en een plek. Het is ook wat de rij aan één kant het beeld laat verlaten en impliceert dat hij nog een aanzienlijke afstand verder gaat, wat precies is wat hij deed.
Hoe het op een muur leeft
Dit is een schilderij met een sterke innerlijke rust en een zeer gecontroleerd palet: roze, koel groen, zilvergrijs en een zacht warm licht. Het doet wat bijna niets anders doet: warmte toevoegen zonder energie toe te voegen.
Die combinatie maakt het uitstekend voor ruimtes die bedoeld zijn om tot rust te komen. Een slaapkamer, een leeshoek, de muur waar je naar kijkt vanuit een bad, het einde van een overloop. Het heeft genoeg structuur om interessant te zijn en niet genoeg incident om af te leiden.
Het verticale ritme van de stammen zorgt ervoor dat het hoge muren en smalle ruimtes flatteert, en de gespiegelde compositie zorgt ervoor dat het een van de weinige landschapsafbeeldingen is die volledig opgelost oogt wanneer het alleen wordt opgehangen, zonder partner om het in balans te brengen. De symmetrie doet dat werk intern.
Tegen bleke, warme muren wordt het zacht en atmosferisch. Tegen een diepere groene of leisteenkleurige muur tilt het roze eruit en gloeit het. Vermijd om het op te hangen waar hard, koel overheadlicht is, dat de warme tonen wegneemt en de grijzen er vlak uit laat zien.
De stille in een serie over tijd
Gezamenlijk tonen de populieren-doeken dezelfde bomen in de wind, in plat daglicht, in sterke kleur en in deze stilte. Slechts één is kalm, en het is de moeite waard om te onthouden dat de kalmte is gekocht. Het schilderij bestaat omdat de man die het schilderde weigerde om het onderwerp te laten omhakken voordat hij het in elk licht had gezien dat het kon produceren.
Deze wordt bewaard door het Dallas Museum of Art. Het legt het korte venster aan de rand van de dag vast, toen de rivier stil werd en de lucht roze werd boven een rij bomen die, tegen die tijd, van hem was.
Meer uit deze collectie
Breng dit schilderij naar huis
Kies voor een met de hand geschilderde olieverfreproductie voor echte penseelvoering, of een archiefcanvasprint voor een heldere museumbeeld-editie. Elk formaat behoudt de oorspronkelijke verhoudingen.
Bekijk dit werk en opties
Verder lezen
Verifieer het origineel in de Dallas Museum of Art collectieregistratie en ga verder met gerelateerde werken in de catalogus.