Τα Νούφαρα: Καθαρό Πρωινό με Ιτιές
Η πρώτη ώρα του φωτός στο Ζιβερνί είναι κρύα. Η ομίχλη απλώνεται χαμηλά στην επιφάνεια της λίμνης, οι ιτιές στάζουν από τη νύχτα, και το νερό έχει ένα χρώμα που δεν είναι τίποτα συγκεκριμένο μέχρι να καθαρίσει ο ήλιος τα δέντρα στα ανατολικά. Τότε αλλάζει. Όχι χρυσό, που έρχεται αργότερα, αλλά ένα λεπτό καθαρό μπλε με πράσινο από κάτω, το μπλε του αέρα και όχι του ουρανού.
Αυτή η ώρα είναι σύντομη. Όποιος έχει προσπαθήσει να καθίσει έξω και να την παρατηρήσει ξέρει το πρόβλημα: μέχρι να κοιτάξεις προσεκτικά, έχει χαθεί. Ένας ζωγράφος που ήθελε να την αποτυπώσει είχε ίσως σαράντα λεπτά την ημέρα, στη σωστή εποχή, με τον σωστό καιρό, και μετά το φως πύκνωνε και ο πίνακας που έφτιαχνε δεν περιέγραφε πια αυτό που είχε μπροστά του.
Αυτός ο πίνακας είναι εκείνη η ώρα, κρατημένη ακίνητη και απλωμένη σε πλάτος ενός τοίχου.
Γιατί το πρωινό ήταν το πιο δύσκολο πράγμα που προσπάθησε να κρατήσει
Κυνηγούσε το μεταβαλλόμενο φως όλη του τη ζωή, και μέχρι την εποχή των μεγάλων διακοσμήσεων είχε μια μέθοδο. Στη Ρουέν τη δεκαετία του 1890 δούλευε από νοικιασμένα δωμάτια απέναντι από τον καθεδρικό ναό με πολλούς καμβάδες ταυτόχρονα, αλλάζοντας από τον έναν στον άλλον καθώς το φως μετακινούνταν, και επιστρέφοντας την επόμενη μέρα όταν το ίδιο φως επέστρεφε. Αργότερα έγραψε ότι αυτή η δουλειά του προκαλούσε εφιάλτες.
Ο κήπος με το νερό ήταν χειρότερος, γιατί το νερό δεν μένει ακίνητο ακόμα και όταν το φως μένει. Ένα πρωινό αεράκι διασχίζει τη λίμνη και οι αντανακλάσεις διαλύονται. Η επιφάνεια γίνεται αδιαφανής. Τα νούφαρα ταλαντεύονται στους μίσχους τους. Πρόσθεσε την ομίχλη, που δεν είναι καιρός αλλά μάλλον μια διαμάχη ανάμεσα στον αέρα και το νερό, και έχεις να ζωγραφίσεις ένα θέμα που δεν έχει καθόλου σταθερά όρια.
Η απάντησή του, την τελευταία δεκαετία της ζωής του, ήταν να σταματήσει να ανταγωνίζεται. Αντί να καθηλώνει μια στιγμή, έχτισε αυτούς τους πίνακες αργά, μέσα σε χρόνια, στο στούντιο, από μια μνήμη της λίμνης τόσο χαραγμένη που μπορούσε να ανακατασκευάσει τη συμπεριφορά της χωρίς να την έχει μπροστά του. Το πρωινό αυτού του πίνακα δεν είναι ένα πρωινό. Είναι η απόσταγμα της ιδέας κάθε καθαρού πρωινού που στάθηκε ποτέ σε εκείνο το νερό.
Ένας κήπος που έπρεπε να σκαφτεί πριν ζωγραφιστεί
Η λίμνη δεν είναι φυσικό στοιχείο, και αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία από όσο ακούγεται.
Νοίκιασε το ακίνητο στο Ζιβερνί το 1883 και το αγόρασε το 1890, όταν οι πίνακες πουλούσαν αρκετά καλά για να το κάνει εφικτό. Από το 1893 άρχισε τον κήπο με το νερό, που απαιτούσε να εκτρέψει ένα παρακλάδι του ποταμού Επτ μέσα από τη γη. Χρειαζόταν επίσης άδεια, γιατί οι ντόπιοι αγρότες αντιτάχθηκαν. Ο φόβος ήταν τι μπορούσαν να κάνουν οι διακοσμητικές φυτεύσεις ενός ζωγράφου στο νερό που εξαρτιόταν από άλλους ανθρώπους. Η ιαπωνική γέφυρα τοποθετήθηκε το 1895, και οι ιτιές φυτεύτηκαν παρά βρέθηκαν.
Έτσι, το θέμα αυτού του τεράστιου πίνακα είναι ένα κομμάτι τοπίου που εκείνος σχεδίασε, φύτεψε, διαμόρφωσε και διεκδίκησε. Πέρασε τριάντα χρόνια ζωγραφίζοντας ένα πράγμα που είχε φτιάξει. Αυτό δεν είναι μια μικρή λεπτομέρεια για μια εικόνα μιας λίμνης την αυγή· είναι ο λόγος που η σύνθεση λειτουργεί. Ήξερε πού θα πέσει κάθε αντανάκλαση γιατί είχε αποφασίσει πού θα σταθεί κάθε δέντρο.
Η δημιουργία: δροσερό φως, λεπτό χρώμα, και χωρίς ακτή
Οι μεγάλες διακοσμήσεις ζωγραφίστηκαν σε ένα ειδικά διαμορφωμένο τρίτο στούντιο στο Ζιβερνί, που κατασκευάστηκε ώστε καμβάδες αυτού του μεγέθους να δουλεύονται σε εσωτερικό χώρο, σε τροχήλατα στηρίγματα, από το 1914 έως το 1916 και μετά. Όλα αυτά φαίνονται στο χρώμα εδώ.
Κοιτάξτε την πυκνότητα της επιφάνειας. Το κέντρο της εικόνας είναι λεπτό, αραιωμένο, σχεδόν σχεδιασμένο παρά ζωγραφισμένο. Μπορείτε να δείτε την κατεύθυνση των πινελιών να τρέχει οριζόντια, ακολουθώντας την επιφάνεια του νερού. Προς τις άκρες, όπου πέφτει το φύλλωμα της ιτιάς, το χρώμα συσσωρεύεται σε κοντές κάθετες πινελιές σε πιο σκούρο πράσινο και σχιστόλιθο. Η αντίθεση είναι σκόπιμη. Το κέντρο είναι αέρας, οι άκρες είναι ύλη.
Προσέξτε επίσης τι παραλείπει. Δεν υπάρχει όχθη σε αυτή την εικόνα. Ούτε ουρανός, εκτός από αντανάκλαση. Η λίμνη έχει περικοπεί τόσο δραστικά που ο θεατής δεν έχει ούτε ακτή να σταθεί ούτε άνω όριο να κοιτάξει. Αυτή η απόφαση έκανε όλο τον κύκλο δυνατό: χωρίς γραμμή ορίζοντα δεν υπάρχει φυσικό μέγεθος στον πίνακα, έτσι μπορεί να εκτείνεται όσο ένας τοίχος και να έχει νόημα.
Η παλέτα είναι η ιδιαίτερη υπογραφή αυτού του πίνακα ανάμεσα στους γείτονές του. Όπου άλλοι καμβάδες στον κύκλο πάνε σε πράσινο, σκούρο, ή ζεστό, αυτός παραμένει δροσερός. Απαλό μπλε, ασημί λιλά, ένα πράσινο που είναι πιο κοντά στο γκρι παρά στο φύλλο. Είναι μια εικόνα της θερμοκρασίας όσο και ενός τόπου.
Μαθαίνοντας να το βλέπεις: τρία περάσματα
Οι άνθρωποι περνούν γρήγορα μπροστά από τέτοιους πίνακες γιατί δεν υπάρχει ιστορία στην επιφάνεια να τους σταματήσει. Υπάρχει μία· είναι απλώς αργή. Δοκιμάστε το σε τρία περάσματα.
- Πρώτο πέρασμα, από απόσταση. Δείτε το σχήμα του φωτός. Παρατηρήστε ότι η πιο φωτεινή περιοχή δεν είναι στο κέντρο αλλά λίγο παραδίπλα, και ότι το φύλλωμα της ιτιάς στις πλευρές είναι αυτό που την κάνει να φαίνεται φωτεινή. Καλύψτε τη μία άκρη με το χέρι σας και όλο το πράγμα γίνεται επίπεδο. Οι σκοτεινές άκρες είναι η πηγή ενέργειας του πίνακα.
- Δεύτερο πέρασμα, από κοντά. Βρείτε τα φύλλα των νούφαρων και μετρήστε τα χρώματα σε ένα μόνο. Σπάνια θα είναι λιγότερα από τέσσερα: ένα ροζ, ένα κιτρινοπράσινο, ένα μπλε στη σκιά από κάτω, μια πινελιά λευκού στο πάνω χείλος όπου το φως πιάνει. Κανένα τους δεν έχει το χρώμα ενός φύλλου νούφαρου.
- Τρίτο πέρασμα, στο πλάι. Σταθείτε στο πλάι και κοιτάξτε κατά μήκος της επιφάνειας. Οι οριζόντιες πινελιές στο ανοιχτό νερό αρχίζουν να συμπεριφέρονται σαν πραγματικό νερό, και οι κάθετες πινελιές στις άκρες αρχίζουν να κρέμονται σαν κλαδιά. Ο πίνακας συναρμολογείται πλήρως μόνο όταν κινείστε.
Το τελευταίο πράγμα που πρέπει να προσέξετε είναι η απουσία δράματος. Τίποτα δεν συμβαίνει εδώ. Κανένα σκάφος, καμία φιγούρα, κανένα περιστατικό. Αφαίρεσε κάθε στοιχείο που θα επέτρεπε στον θεατή να κοιτάξει τον πίνακα και μετά να τελειώσει μαζί του. Αυτό που μένει είναι μια επιφάνεια που συνεχίζει να ανταμείβει την προσοχή γιατί δεν καταλήγει ποτέ σε ένα μοναδικό συμπέρασμα.
Πώς συμπεριφέρεται σε ένα πραγματικό δωμάτιο
Αυτός είναι ο πιο δροσερός και πιο φωτεινός από τους πίνακες της λίμνης, και αυτό τον κάνει τον πιο ευκολοσυμβίβαστο.
Ταιριάζει σε δωμάτια με πρωινό φως, προφανώς, αλλά το πιο χρήσιμο σημείο είναι ότι ταιριάζει σε δωμάτια που δεν έχουν πολύ φως. Το απαλό μπλε-πράσινο με υψηλή εσωτερική φωτεινότητα δρα σε έναν σκοτεινό τοίχο όπως ένας καθρέφτης· σηκώνει όλο το επίπεδο και δίνει σε ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρα την υπόνοια ενός ανοίγματος. Βόρεια γραφεία, διάδρομοι, σκάλες και υπνοδωμάτια που δεν βλέπουν ποτέ άμεσο ήλιο ωφελούνται από αυτόν.
Απέναντι σε δροσερούς λευκούς τοίχους είναι καθαρός και ήρεμος. Απέναντι σε ένα βαθύ χρώμα, μελάνι μπλε ή δασικό πράσινο ή κάρβουνο, το χλωμό νερό γίνεται πολύ πιο δραματικό και οι σκοτεινές άκρες της ιτιάς δένουν με τον τοίχο έτσι που ο πίνακας φαίνεται να αιωρείται. Και οι δύο αναγνώσεις είναι νόμιμες· είναι απλώς διαφορετικοί πίνακες.
Επειδή η σύνθεση είναι οριζόντια και με βάρος στις άκρες, θέλει πλάτος. Ένα κρεβάτι, ένας χαμηλός καναπές, μια μακριά κονσόλα, μια μπανιέρα. Είναι κακή επιλογή για μια στενή λωρίδα τοίχου ανάμεσα σε δύο πόρτες, όπου οι άκρες της ιτιάς στριμώχνονται και το ανοιχτό κέντρο δεν έχει πού να πάει.
Κρεμάστε τον στο ύψος των ματιών όταν κάθεστε σε ένα δωμάτιο όπου οι άνθρωποι κάθονται, και στο ύψος των ματιών όταν στέκονται σε ένα δωμάτιο όπου οι άνθρωποι περνούν. Και να είστε υπομονετικοί μαζί του. Αυτός είναι ένας πίνακας που κάνει πολύ λίγα την πρώτη μέρα και μετά, κάποιο γκρίζο απόγευμα τρεις μήνες αργότερα, σας σταματά ενώ διασχίζετε το δωμάτιο γιατί το νερό έχει κάνει κάτι που δεν είχατε προσέξει πριν.
Περισσότερα από αυτή τη συλλογή
Φέρτε αυτόν τον πίνακα στο σπίτι
Επιλέξτε ένα χειροποίητο λάδι σε καμβά για αυθεντική πινελιά ή μια εκτύπωση αρχειακού καμβά για καθαρή εικόνα μουσείου. Κάθε μέγεθος διατηρεί τις αρχικές αναλογίες.
Δείτε το έργο & τις επιλογές
Περαιτέρω ανάγνωση
Επαληθεύστε το πρωτότυπο στο Musée de l'Orangerie αρχείο συλλογής και συνεχίστε με τα σχετικά έργα στον κατάλογο.