Μονέ και Ιμπρεσιονισμός

Τον Απρίλιο του 1874, τριάντα καλλιτέχνες, που είχαν απορριφθεί ή τοποθετηθεί άσχημα από το επίσημο Σαλόνι, νοίκιασαν το παλιό στούντιο του φωτογράφου Ναντάρ στη λεωφόρο των Καπουτσίνων και διοργάνωσαν τη δική τους έκθεση. Ένας κριτικός, ο Λουί Λερουά, περιηγήθηκε σε αυτήν, σταμάτησε μπροστά σε μια μικρή σκηνή λιμανιού του Κλοντ Μονέ με τίτλο Εντύπωση, Ανατολή, και έγραψε ένα σκωπτικό άρθρο με τον τίτλο “Έκθεση των Ιμπρεσιονιστών”. Ο χαρακτηρισμός προοριζόταν να πλήξει. Η ομάδα τον υιοθέτησε μέσα σε λίγα χρόνια.

Τι άλλαξε ο Ιμπρεσιονισμός

Τρία πράγματα, και είναι πιο εύκολο να τα δει κανείς παρά να τα περιγράψει. Οι ζωγράφοι δούλευαν βασιζόμενοι στην άμεση παρατήρηση και όχι στην εργαστηριακή σύμβαση, συχνά σε εξωτερικούς χώρους και συχνά γρήγορα. Σταμάτησαν να εξαφανίζουν την πινελιά, έτσι η επιφάνεια του πίνακα παραμένει ορατά φτιαγμένη από μπογιά. Και αντιμετώπισαν τη σκιά ως χρώμα και όχι ως απουσία φωτός: μια σκιά στο χιόνι μπορούσε να είναι μπλε, μια σκιά κάτω από μια λεύκα μπορούσε να είναι βιολετί. Το δοκίμιο του Μητροπολιτικού Μουσείου για τον Ιμπρεσιονισμό εξηγεί πόσο ριζοσπαστικό ήταν αυτό σε σχέση με το φινίρισμα που περίμενε το Σαλόνι.

Αυτό που η ομάδα δεν μοιράστηκε ποτέ ήταν ένα θέμα. Ο Ντεγκά δούλευε σε εσωτερικούς χώρους με τεχνητό φως. Ο Ρενουάρ συνέχισε να ζωγραφίζει ανθρώπους. Ο Πισαρό κινούνταν μεταξύ χωραφιών και δρόμων. Η ταμπέλα περιγράφει μια μέθοδο πολύ καλύτερα από ό,τι ένα σύνολο πινάκων, γι’ αυτό και οι οκτώ εκθέσεις μεταξύ 1874 και 1886 μοιάζουν τόσο διαφορετικές μεταξύ τους.

Πού έφτασε ο Μονέ πιο μακριά από όλους

Ο Μονέ έφτασε τη μέθοδο στο λογικό της τέλος, και το αποτέλεσμα είναι αυτό για το οποίο τον θυμόμαστε: η σειρά. Αντί να ζωγραφίσει μια θημωνιά, ζωγράφισε τις ίδιες θημωνιές σε ένα χωράφι κοντά στο σπίτι του ξανά και ξανά, σε διαφορετικές ώρες και με διαφορετικό καιρό, μέχρι που η ίδια η θημωνιά έπαψε να είναι το θέμα. Μετά το έκανε ξανά με τις λεύκες, ξανά με την πρόσοψη του καθεδρικού της Ρουέν, ξανά με τον Τάμεση και το Κοινοβούλιο μέσα από την ομίχλη του Λονδίνου.

Το επιχείρημα από κάτω είναι απλό και ελαφρώς ριζοσπαστικό: το θέμα ενός πίνακα δεν είναι το αντικείμενο, είναι το φως που πέφτει πάνω του. Ένας καθεδρικός στις εννέα το πρωί και ο ίδιος καθεδρικός στις πέντε το απόγευμα είναι δύο διαφορετικοί πίνακες, και κανένας από τους δύο δεν έχει πραγματικά να κάνει με την αρχιτεκτονική.

Αυτός είναι επίσης ο λόγος που οι καμβάδες του ανταμείβουν τη δεύτερη ματιά. Από κοντά, μια πρόσοψη της Ρουέν είναι μια κρούστα από άμικτα χρώματα χωρίς σχεδόν καθόλου σχέδιο. Κάνε ένα βήμα πίσω και η πέτρα συναρμολογείται από το τίποτα.

Το Ζιβερνί και τα τελευταία τριάντα χρόνια

Ο Μονέ μετακόμισε στο Ζιβερνί το 1883 και πέρασε εκεί το υπόλοιπο της ζωής του. Το 1893 εκτρέψε έναν κλάδο ενός κοντινού ποταμού για να φτιάξει έναν κήπο με νερά, τον φύτεψε και στη συνέχεια τον ζωγράφιζε για περισσότερα από είκοσι χρόνια. Οι όψιμοι καμβάδες με τα νούφαρα εγκαταλείπουν εντελώς τον ορίζοντα: ούτε όχθη, ούτε ουρανός, ούτε κλίμακα, μόνο η επιφάνεια της λίμνης με τις αντανακλάσεις της. Ο καταρράκτης θόλωσε σοβαρά την όρασή του την τελευταία δεκαετία, και το χρώμα σε μερικά από αυτά τα χρόνια γίνεται έντονο και παράξενο.

Εξακολουθούσε να δουλεύει στους μεγαλύτερους από αυτούς όταν πέθανε το 1926, σε ηλικία ογδόντα έξι ετών. Εγκαταστάθηκαν στο Παρίσι τον επόμενο χρόνο και είναι ο λόγος που μεγάλο μέρος της ζωγραφικής του εικοστού αιώνα μοιάζει όπως μοιάζει.

Πώς διαβάζεται ένας Μονέ στον τοίχο

Δύο πρακτικές συνέπειες απορρέουν από όλα τα παραπάνω, και έχουν σημασία όταν επιλέγετε μέγεθος.

Πρώτον, ένας Μονέ χρειάζεται απόσταση θέασης. Η εικόνα συντίθεται στα τέσσερα ή πέντε πόδια, όχι σε απόσταση αγκαλιάς, έτσι αυτοί οι πίνακες κάνουν τη δουλειά τους στο μακρινό άκρο ενός δωματίου και όχι σε έναν διάδρομο που προσπερνάτε βιαστικά. Δεύτερον, η λογική της σειράς σημαίνει ότι το φως στο δικό σας δωμάτιο έχει μεγαλύτερη σημασία από το συνηθισμένο: ένας καμβάς φτιαγμένος από πρωινό χρώμα δεν θα συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε έναν βόρειο τοίχο όπως σε έναν νότιο.

Είναι επίσης ο λόγος που τα έργα αυτής της συλλογής είναι ζωγραφισμένα στο χέρι με λάδι και όχι εκτυπωμένα. Σε έναν Μονέ, η ορατή πινελιά δεν είναι διακόσμηση που εφαρμόζεται πάνω από την εικόνα, είναι ο τρόπος με τον οποίο χτίζεται η εικόνα. Μια επιφάνεια που αναπαράγει το σημάδι αναπαράγει το επιχείρημα· μια επίπεδη εκτύπωση της ίδιας εικόνας διατηρεί τα χρώματα αλλά χάνει τον λόγο για τον οποίο μπήκαν εκεί.

Ακολουθήστε τη ζωή του

Το Δοκίμιο του Met για τον Claude Monet παρουσιάζει τα εξήντα χρόνια με χρονολογική σειρά· ο κατάλογος παρακάτω ακολουθεί την ίδια διαδρομή, καμβά προς καμβά.

Δείτε το κίνημα

Το Δοκίμιο του Met για τον ιμπρεσιονισμό τοποθετεί το έργο του δίπλα σε εκείνο των συναδέλφων ιμπρεσιονιστών και εξηγεί για τι διαφωνούσε στην πραγματικότητα η ομάδα.

Αγοράστε με βάση το φως

Τα νούφαρα, οι κήποι, οι ακτές και τα χειμωνιάτικα πρωινά φέρνουν το καθένα μια διαφορετική ώρα της ημέρας στο δωμάτιο.