Ο Καθεδρικός της Ρουέν, Πύλη, Συννεφιά
Φανταστείτε ένα μικρό νοικιασμένο δωμάτιο σε έναν επάνω όροφο, μια καρέκλα, μια στοίβα από καμβάδες στον τοίχο και ένα παράθυρο γεμάτο εξ ολοκλήρου από την πρόσοψη ενός καθεδρικού ναού. Όχι μια θέα του καθεδρικού· το ίδιο το κτίριο, τόσο κοντά που γεμίζει το τζάμι από άκρη σε άκρη, τόσο κοντά που δεν μπορείτε να δείτε την κορυφή του ούτε το έδαφος στο οποίο στέκεται.
Τώρα φανταστείτε να περνάτε δύο χειμώνες σε αυτό το δωμάτιο.
Νοίκιασε χώρους απέναντι από τη δυτική πρόσοψη του καθεδρικού της Ρουέν το 1892 και ξανά το 1893, και δούλεψε στον ίδιο πέτρινο τοίχο και στις δύο περιόδους. Όχι έναν καμβά τη φορά· πολλούς ταυτόχρονα, στοιβαγμένους και εναλλασσόμενους, επειδή το φως κινούνταν πιο γρήγορα από ό,τι μπορούσε να ζωγραφίσει. Ολοκλήρωσε την ομάδα στο εργαστήριο το 1894 και την παρουσίασε το 1895. Έγραψε ότι η δουλειά του προκαλούσε εφιάλτες.
Αυτή είναι η εκδοχή με τη συννεφιά. Από όλες, είναι η λιγότερο προφανώς ελκυστική, και είναι αυτή που εξηγεί γιατί έγινε όλο το εγχείρημα.
Ο πίνακας που του προκαλούσε εφιάλτες
Η ιδέα ακούγεται απλή και είναι σχεδόν παράλογη στην πράξη: ζωγραφίστε το ίδιο ακίνητο αντικείμενο ξανά και ξανά, αλλάζοντας μόνο το φως, και δείτε τι συμβαίνει.
Το πρόβλημα είναι ότι το φως σε μια πέτρινη πρόσοψη αλλάζει συνεχώς και δεν επαναλαμβάνεται ποτέ ακριβώς. Σε μια καθαρή πρωινή, ο ήλιος διασχίζει την πρόσοψη μέσα σε μία ή δύο ώρες, αναδεικνύοντας τη βαθιά γλυπτική σε έντονο ανάγλυφο και μετά ισοπεδώνοντάς την. Σε μια συννεφιασμένη μέρα, το όλο πράγμα βρίσκεται σε ένα διάχυτο ομοιόμορφο φως που μετατοπίζεται καθώς τα σύννεφα πυκνώνουν ή αραιώνουν. Για να αποτυπώσει οποιαδήποτε συγκεκριμένη κατάσταση, είχε ίσως είκοσι λεπτά· μετά, αυτή η κατάσταση τελείωνε, και ο μόνος τρόπος να συνεχίσει ήταν να αφήσει τον καμβά στην άκρη και να πιάσει έναν άλλο που ταίριαζε με τις νέες συνθήκες.
Έτσι το δωμάτιο γέμισε με καμβάδες. Μετακινούνταν ανάμεσά τους καθώς το φως άλλαζε, δουλεύοντας στον καθένα για όσο διαρκούσε το συγκεκριμένο αποτέλεσμα, και μετά περιμένοντας, μερικές φορές μέρες, για να επιστρέψει αυτό το αποτέλεσμα. Ο καιρός δεν συνεργάζεται. Μια βδομάδα βροχής σημαίνει μια βδομάδα χωρίς να αγγίξει τους μισούς καμβάδες στο δωμάτιο.
Ήταν πενήντα δύο ετών, στο απόγειο των δυνάμεών του και της φήμης του, και είχε εκουσίως κλειδωθεί σε ένα μικρό δωμάτιο για να πολεμήσει ένα κτίριο. Οι εφιάλτες είναι απόλυτα πιστευτοί. Υπάρχει μια ιδιότυπη πίεση σε ένα εγχείρημα όπου το θέμα δεν μπορεί να αλλάξει, δεν μπορεί να βελτιωθεί, και δεν μπορεί να βιαστεί, και όπου η μόνη μεταβλητή είναι κάτι πάνω στο οποίο δεν έχεις κανέναν έλεγχο.
Γιατί η συννεφιά είναι η δύσκολη
Οι ηλιόλουστες εκδοχές του καθεδρικού είναι πιο εύκολο να θαυμάσει κανείς και πιο εύκολο να ζωγραφιστούν. Το ηλιακό φως κάνει τη μισή δουλειά: παράγει έντονες σκιές, ξεκάθαρη δομή και προφανή χρώματα. Η πέτρα γίνεται χρυσή από τη μία πλευρά και μπλε από την άλλη, και ορίστε η εικόνα σας.
Η συννεφιά τα αφαιρεί όλα αυτά. Κάτω από έναν βαρύ ουρανό, η πρόσοψη χάνει τις σκιές της, η δομή μαλακώνει, και ολόκληρη η πρόσοψη γίνεται μια ενιαία μάζα με κοντινούς τόνους. Δεν υπάρχει διαθέσιμο δράμα. Ένας ζωγράφος που αντιμετωπίζει αυτό έχει δύο επιλογές: να εφεύρει αντίθεση που δεν υπάρχει, ή να βρει το χρώμα μέσα στο γκρι και να φτιάξει την εικόνα από αυτό.
Πήρε τον δεύτερο δρόμο, και γι’ αυτό αυτός ο καμβάς αξίζει τον χρόνο σας.
Κοιτάξτε προσεκτικά και δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου γκρι χρώμα σε αυτόν. Η πέτρα είναι χτισμένη από μπλε, λιλά, ένα κρύο ροζ, ένα ανοιχτό πράσινο, μια θαμπή ώχρα στις εσοχές, και αυτά βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο σε μικρές σπασμένες πινελιές, έτσι ώστε από μακριά να συγχωνεύονται σε κάτι που διαβάζεται ως συννεφιασμένη πέτρα και από κοντά δεν είναι τίποτα τέτοιο. Η βαθιά πύλη δεν είναι καφέ ή μαύρη· είναι ένα σκούρο μπλε-βιολετί με θερμές νότες θαμμένες μέσα της.
Το χρώμα είναι επίσης φυσικά παχύ. Σε αυτούς τους καμβάδες, η επιφάνεια είναι χτισμένη σε κρουστά, κοκκώδη στρώματα, και είναι αδύνατο να μην παρατηρήσετε ότι ο πίνακας έχει την υφή του αντικειμένου που απεικονίζει. Καιρική φθορά στην πέτρα, ζωγραφισμένη με καιρικά φθαρμένο χρώμα. Αυτό δεν είναι σύμπτωση· έχτισε την επιφάνεια μέσα από επαναλαμβανόμενες συνεδρίες και μετά ολοκλήρωσε την ομάδα στο εργαστήριο, και η συσσωρευμένη ύλη είναι μέρος αυτού που το κάνει να διαβάζεται ως τοιχοποιία.
Μαθαίνοντας να το βλέπετε: το γκρι δεν είναι γκρι
Αυτή είναι μια εικόνα που δεν δίνει τίποτα σε μια γρήγορη ματιά και πολλά σε μια αργή.
- Κοιτάξτε μια τετράγωνη περιοχή της πέτρας, στο μέγεθος της παλάμης σας. Μην σαρώνετε όλη την πρόσοψη. Διαλέξτε ένα κομμάτι και μείνετε σε αυτό. Μέσα σε περίπου είκοσι δευτερόλεπτα θα σταματήσει να είναι γκρι και θα αρχίσει να διαχωρίζεται σε ροζ, μπλε και πράσινα. Αυτή είναι ολόκληρη η εμπειρία του πίνακα και δεν μπορεί να βιαστεί.
- Βρείτε το πιο σκοτεινό σημείο. Θα είναι μέσα στην πύλη, η εσοχή της πόρτας. Σημειώστε ότι δεν είναι μαύρο και ότι έχει χρώμα. Μετά παρατηρήστε πώς όλα τα άλλα στην εικόνα μετρώνται σε σχέση με αυτό.
- Βρείτε το πιο φωτεινό σημείο. Είναι συνήθως μια μικρή περιοχή της άνω τοιχοποιίας που πιάνει ό,τι προσφέρει ο ουρανός. Μεταξύ αυτού και της πύλης βρίσκεται ολόκληρο το εύρος του πίνακα, και είναι ένα στενό εύρος· δουλεύει σε μια στενή ζώνη τόνων και βγάζει ένα τεράστιο αποτέλεσμα από αυτό.
- Κοιτάξτε τις άκρες της αρχιτεκτονικής. Η γλυπτική λεπτομέρεια δεν είναι σχεδιασμένη. Δεν υπάρχουν περιγράμματα. Κάθε αψίδα, γείσο και κολώνα φτιάχνεται τοποθετώντας το ένα χρώμα δίπλα στο άλλο, και όπου το φως είναι πιο αδύναμο, οι μορφές πραγματικά διαλύονται. Κάντε ένα βήμα πίσω και επανασυναρμολογούνται.
- Παρατηρήστε τι έχει περικοπεί. Η κορυφή της πρόσοψης είναι κομμένη. Επίσης και η βάση. Δεν υπάρχει δρόμος, ούτε ουρανός για να μιλήσουμε, ούτε περαστικός, ούτε καμία αίσθηση του κτιρίου ως αντικειμένου που στέκεται σε μια πόλη. Έχει αφαιρέσει τα πάντα, ώστε να μην μπορείτε να δείτε την εικόνα ως πορτρέτο ενός μνημείου. Έχετε κολλήσει με την επιφάνεια και το φως, που είναι αυτό που ήθελε.
Το πιο παράξενο πράγμα για την γκρίζα εκδοχή είναι πόσο μοιάζει με καιρό παρά με αρχιτεκτονική. Το κτίριο έχει μετατραπεί σε ένα ατμοσφαιρικό γεγονός. Μπορείτε σχεδόν να νιώσετε την υγρασία.
Πώς συμπεριφέρεται σε ένα πραγματικό δωμάτιο
Αυτός είναι ένας αρχιτεκτονικός πίνακας και συμπεριφέρεται αρχιτεκτονικά, πράγμα που τον καθιστά χρήσιμο με τρόπους που τα τοπία δεν είναι.
Είναι έντονα κατακόρυφος. Αυτό είναι σπάνιο και πολύτιμο, γιατί οι περισσότεροι τοίχοι στα περισσότερα σπίτια έχουν τουλάχιστον έναν ψηλό στενό χώρο που οι οριζόντιοι πίνακες δεν μπορούν να γεμίσουν: δίπλα σε μια πόρτα, ανάμεσα σε δύο παράθυρα, σε ένα κλιμακοστάσιο, σε μια καμινάδα, στο τέλος ενός διαδρόμου. Αυτός ο καμβάς ήταν φτιαγμένος ακριβώς για αυτό το σχήμα, και κάνει ένα χαμηλό ταβάνι να φαίνεται ψηλότερο.
Η παλέτα είναι απαλή και με κοντινούς τόνους· σιωπηλό λιλά, γκρι-μπλε, ανοιχτή ώχρα, χωρίς κορεσμένο χρώμα πουθενά. Αυτό σημαίνει ότι δεν ανταγωνίζεται ποτέ. Σε ένα δωμάτιο με έντονα έπιπλα, διακοσμητικά υφάσματα ή πολλά βιβλία, κρατάει τη θέση του χωρίς να προσθέτει θόρυβο, και σε ένα μινιμαλιστικό δωμάτιο παρέχει υφή παρά χρώμα.
Σε έναν λευκό τοίχο μπορεί να φαίνεται ελαφρώς ξεθωριασμένος, γι’ αυτό είναι ένα από τα λίγα θέματα που πραγματικά προτιμά ένα φιμέ φόντο: ζεστό γκρι, πέτρινο, γκριζωπό, ανοιχτό πηλό ή κάτι αρκετά πιο σκούρο. Σε έναν βαθύ ανθρακί ή μελανό-μπλε τοίχο γίνεται εντυπωσιακός, γιατί η ανοιχτόχρωμη πρόσοψη απογειώνεται από την επιφάνεια και ο πίνακας αποκτά το βάθος που του στερεί το συννεφιασμένο φως.
Το φως έχει μεγαλύτερη σημασία εδώ από ό,τι με σχεδόν οποιοδήποτε άλλο θέμα. Αυτός είναι ένας πίνακας για την ανάγνωση διακριτικών χρωμάτων μέσα σε ένα στενό εύρος, και ένα αδύναμο φωτιστικό θα τον ισοπεδώσει σε μια γκρίζα ορθογώνια επιφάνεια. Δώστε του καλό ομοιόμορφο φως, από μπροστά, και ποτέ μην το φωτίζετε πλάγια· το πλάγιο φως θα υπερτονίσει τη φυσική υφή του χρώματος και θα μετατρέψει έναν πίνακα για την ατμόσφαιρα σε έναν πίνακα για την επιφάνεια.
Και κρεμάστε τον εκεί που κάποιος μπορεί να σταθεί κοντά. Είκοσι δευτερόλεπτα σε απόσταση απλωμένου χεριού είναι αυτό που ζητά αυτός ο καμβάς, και είναι η μόνη πληρωμή που απαιτεί.
Περισσότερα από αυτή τη συλλογή
Φέρτε αυτόν τον πίνακα στο σπίτι
Επιλέξτε ένα χειροποίητο λάδι σε καμβά για αυθεντική πινελιά ή μια εκτύπωση αρχειακού καμβά για καθαρή εικόνα μουσείου. Κάθε μέγεθος διατηρεί τις αρχικές αναλογίες.
Δείτε το έργο & τις επιλογές
Περαιτέρω ανάγνωση
Επαληθεύστε το πρωτότυπο στο Musée d'Orsay αρχείο συλλογής και συνεχίστε με τα σχετικά έργα στον κατάλογο.