Νούφαρα (Nymphéas)
Ρωτήστε πώς μοιάζει μια λιμνούλα και οι περισσότεροι θα περιγράψουν κάτι με όρια: μια όχθη, μερικά καλάμια, δέντρα από πίσω, ουρανό από πάνω. Τώρα προσπαθήστε να θυμηθείτε πώς μοιάζει πραγματικά μια λιμνούλα όταν στέκεστε στην άκρη της και κοιτάτε κάτω. Χωρίς ορίζοντα. Χωρίς ουρανό, εκτός από τον ουρανό που φτάνει δεύτερο χέρι από κάτω. Φύλλα που βρίσκονται επίπεδα σε μια επιφάνεια που είναι κατά κάποιο τρόπο και τρύπα. Αυτή είναι η εκδοχή που ζωγράφισε ο Μονέ, και μέχρι το 1907 την είχε εξελίξει σε κάτι σαν προσωπική γλώσσα.
Αυτός ο καμβάς είναι ένας από τους ιώδεις. Όχι το πράσινο μεσημέρι του καλοκαιριού, όχι το καυτό πορτοκαλί βράδυ, αλλά η ώρα που το φως έχει φύγει από την επιφάνεια του νερού και το φτάνει μόνο ως ανακλώμενο χρώμα από πάνω. Τα φύλλα είναι σκούρα. Το νερό ανάμεσά τους είναι λιλά, μπλε, και σε σημεία ένα βαθύ μελανιασμένο μωβ, και τα άνθη των νούφαρων κάθονται πάνω του ως μικρές χλωμές διακοπές με λίγη ζέστη μέσα τους.
Έχτισε το θέμα που ζωγράφιζε
Η λιμνούλα δεν βρέθηκε. Την παρήγγειλε από τον εαυτό του ο ζωγράφος. Ο Μονέ νοίκιασε το σπίτι στη Ζιβερνί το 1883 και το αγόρασε το 1890. Από το 1893 άρχισε να σκάβει τον κήπο με το νερό, και το 1895 πρόσθεσε την ιαπωνική πεζογέφυρα. Μέχρι την εποχή αυτού του καμβά, είχε διαμορφώσει, φυτέψει και περιποιηθεί αυτό το κομμάτι νερό για δεκατέσσερα χρόνια.
Αυτό αλλάζει τη φύση του έργου με τρόπο που είναι εύκολο να υποτιμηθεί. Ένας τοπιογράφος συνήθως διαπραγματεύεται με έναν κόσμο που δεν σχεδίασε ο ίδιος. Εδώ είχε επιλέξει τα φυτά, είχε αποφασίσει το σχήμα της όχθης και είχε ελέγξει τι θα αντανακλούνταν στην επιφάνεια ελέγχοντας τι φύτρωνε γύρω της. Μετά στάθηκε μπροστά της για την υπόλοιπη ζωή του, περίπου τρεις δεκαετίες, και τη ζωγράφισε.
Ήταν στα μέσα της δεκαετίας των εξήντα του όταν το έφτιαξε. Είχε χρήματα και φήμη μέχρι τότε, και τα δύο είχαν έρθει αργά. Οι θημωνιές του 1890 και του 1891 είχαν πουληθεί γρήγορα και καλά μέσω του Durand-Ruel και τον είχαν μετατρέψει από δύσκολο ζωγράφο σε περιζήτητο. Οι λεύκες κατά μήκος του Epte ακολούθησαν, και είχε αγοράσει εκείνη τη σειρά δέντρων σε δημοπρασία παρά να αφήσει να κοπούν πριν τελειώσει με αυτές. Αυτό που του αγόρασαν όλα αυτά, στο τέλος, ήταν η ελευθερία να σταματήσει να ψάχνει για θέματα εντελώς.
Το πρόβλημα της ζωγραφικής μιας επιφάνειας χωρίς άκρα
Αφαιρέστε τον ορίζοντα από ένα τοπίο και αφαιρείτε την άγκυρα του θεατή. Δεν υπάρχει πια μια γραμμή που να λέει στο μάτι πού σταματά ο κόσμος, και δεν υπάρχει πάνω ή κάτω με τη συνηθισμένη έννοια.
Αυτό που υποκαθιστά ο Μονέ είναι η έλλειψη των φύλλων των νούφαρων. Κοντά στην κορυφή του καμβά είναι στενά, σχεδόν συμπιεσμένα σε λεπτές λωρίδες, γιατί τα βλέπετε σε ρηχή γωνία κατά μήκος του νερού. Προς τα κάτω ανοίγουν σε πιο στρογγυλά σχήματα, γιατί κοιτάτε πιο κάθετα. Αυτό το προοδευτικό άνοιγμα είναι η μόνη προοπτική στην εικόνα, και είναι αρκετή. Ακολουθήστε το και μπορείτε να νιώσετε το επίπεδο του νερού να γέρνει μακριά σας.
Η δεύτερη τεχνική είναι η κατεύθυνση της πινελιάς. Οι οριζόντιες πινελιές βρίσκονται επίπεδες και γίνονται επιφάνεια. Οι κάθετες πινελιές σηκώνονται και γίνονται αντανάκλαση, βυθίζοντας σε ένα χώρο χωρίς πάτωμα. Εναλλάσσει συνεχώς τις δύο, γι’ αυτό η εικόνα συνεχώς εναλλάσσεται μεταξύ επίπεδης διακόσμησης και άπειρου βάθους καθώς την κοιτάτε.
Η τρίτη είναι αυτό που αφήνει έξω. Δεν υπάρχει καλαμιώνας, όχθη, σταθερό αντικείμενο για να μετρηθεί. Η εικόνα αρνείται να σας πει πόσο μεγάλο είναι οτιδήποτε.
Αξίζει να μετρήσετε αυτόν τον καμβά με αυτό που έκανε μια δεκαετία νωρίτερα στην ίδια λιμνούλα. Οι πρώτες εικόνες του κήπου με το νερό κρατούσαν την ιαπωνική πεζογέφυρα, και η γέφυρα είναι ένα κομμάτι αρχιτεκτονικής: έχει πάνω και κάτω, εκτείνεται από τη μια όχθη στην άλλη, σας λέει ακριβώς πού στέκεστε και πόσο φαρδύ είναι το νερό. Μέχρι το 1907 η γέφυρα έχει φύγει, οι όχθες έχουν φύγει, και μαζί τους κάθε υπόλοιπη πληροφορία για την κλίμακα και τη θέση. Πέρασε εκείνα τα χρόνια αφαιρώντας συστηματικά τα κάγκελα από τη δική του εικόνα, και αυτός ο καμβάς είναι αυτό που έμεινε μόλις όλα είχαν φύγει.
Τι να κοιτάξετε, με τη σειρά
Κοιτάξτε πρώτα τα φύλλα, και συγκεκριμένα τις άκρες τους. Δεν είναι περιγραμμένα. Κάθε ένα είναι μια μάζα χρώματος τοποθετημένη δίπλα σε μια διαφορετική μάζα χρώματος, και η άκρη υπάρχει μόνο επειδή οι δύο διαφωνούν. Γι’ αυτό επιπλέουν αντί να κάθονται.
Δεύτερον, κοιτάξτε τα πιο χλωμά περάσματα. Σε έναν ιώδη καμβά σαν αυτόν, οι πιο φωτεινές περιοχές είναι συνήθως ανακλώμενος ουρανός, και είναι σχεδόν πάντα πιο ψυχρές και λιγότερο κορεσμένες από ό,τι υποθέτετε αρχικά. Διαβάζονται ως φως επειδή όλα γύρω τους είναι πιο βαθιά, όχι επειδή είναι φωτεινά.
Τρίτον, ψάξτε για τα λουλούδια. Σπάνια είναι πολλά, και κουβαλούν τις μόνες θερμές νότες στην εικόνα. Καλύψτε τα με ένα δάχτυλο και ολόκληρος ο καμβάς γίνεται κρύος και βαρύς. Είναι δομικά φέροντα παρά το ότι είναι μικρά.
Τέταρτον, κοιτάξτε το ίδιο το χρώμα. Σε αυτά τα χρόνια το χειρισμό είναι χαλαρό αλλά ακόμα ελεγχόμενο, με στρώσεις σπασμένου χρώματος που σύρονται πάνω από ένα υποστρώμα που φαίνεται μέσα από τα κενά. Αυτά τα κενά είναι από όπου προέρχεται η δόνηση. Γεμίστε τα και η επιφάνεια πεθαίνει.
Πώς συμπεριφέρεται σε ένα δωμάτιο
Μια ιώδης εικόνα λιμνούλας είναι ένας πολύ διαφορετικός συγκάτοικος από μια πράσινη. Ψυχρή, βαθιά και ελαφρώς νυχτερινή, χαμηλώνει τη θερμοκρασία ενός χώρου και τον κάνει να φαίνεται πιο ήσυχος. Αυτό την καθιστά μια ασυνήθιστα καλή επιλογή για δωμάτια που ήδη δέχονται πολύ ήλιο, ή για υπνοδωμάτιο, μελέτη ή τοίχο μπάνιου όπου θέλετε το μάτι να ηρεμήσει αντί να διασκεδάζεται.
Επειδή δεν έχει ορίζοντα, δεν χρειάζεται να σχετίζεται με τη γραμμή των επίπλων σας. Μπορεί να κρεμαστεί ψηλά, χαμηλά, έκκεντρα ή σε ομάδα, και καμία από αυτές τις αποφάσεις δεν θα φανεί σαν λάθος. Είναι ένα από τα πολύ λίγα θέματα με πραγματικά κανένα λάθος προσανατολισμό προς το δωμάτιο γύρω του.
Αντιδρά έντονα στον φωτισμό. Κάτω από ψυχρό φως ημέρας τα μπλε και τα λιλά κυριαρχούν και η εικόνα διαβάζεται ως νερό. Κάτω από ζεστό βραδινό φως λαμπτήρα οι ιώδεις τόνοι μετατοπίζονται προς το ροζ και τα λουλούδια έρχονται μπροστά. Αν έχετε φωτιστικό πίνακα ή ζεστό λαμπτήρα κοντά της, η εικόνα θα αλλάξει ορατά χαρακτήρα μεταξύ απογεύματος και βράδυ.
Της αρέσει επίσης η παρέα του σωστού είδους. Βαμμένοι σκούροι τοίχοι, σκούρο ξύλο και ματ επιφάνειες ταιριάζουν πολύ καλύτερα από το γυαλιστερό και την υψηλή αντίθεση. Σε έναν πολύ λευκό τοίχο μπορεί να μοιάζει με θραύσμα. Σε έναν μεσαίο ή βαθύ τόνο μοιάζει με παράθυρο στο έδαφος.
Το θέμα που δεν έκλεισε ποτέ
Μόλις η λιμνούλα εμφανίστηκε στο έργο του, δεν έφυγε ποτέ. Τη ζωγράφισε σε κάθε φως και κάθε διάθεση για την υπόλοιπη ζωή του, μέσα στα χρόνια που ο καταρράκτης, που διαγνώστηκε γύρω στο 1912, αφαιρούσε σταθερά την έγχρωμη όρασή του, και μετά την επέμβαση του 1923.
Αυτός ο καμβάς του 1907 ανήκει στη μέση αυτού του μακρού έργου, όταν τα μάτια του εξακολουθούσαν να λειτουργούν και η φιλοδοξία είχε ήδη πάει κάπου πολύ παράξενα: μια εικόνα νερού με τίποτα μέσα εκτός από νερό, τα λουλούδια του και ό,τι έκανε ο ουρανός από πάνω, φτάνοντας ανάποδα. Φυλάσσεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών του Χιούστον.
Περισσότερα από αυτή τη συλλογή
Φέρτε αυτόν τον πίνακα στο σπίτι
Επιλέξτε ένα χειροποίητο λάδι σε καμβά για αυθεντική πινελιά ή μια εκτύπωση αρχειακού καμβά για καθαρή εικόνα μουσείου. Κάθε μέγεθος διατηρεί τις αρχικές αναλογίες.
Δείτε το έργο & τις επιλογές
Περαιτέρω ανάγνωση
Επαληθεύστε το πρωτότυπο στο Museum of Fine Arts, Houston αρχείο συλλογής και συνεχίστε με τα σχετικά έργα στον κατάλογο.