Τα Νούφαρα: Πρωί
Οι περισσότεροι πίνακες είναι αντικείμενα που κοιτάτε. Αυτός σχεδιάστηκε για να είναι ένας χώρος μέσα στον οποίο στέκεστε. Τα πάνελ του Πρωινού είναι μέρος των μεγάλων όψιμων διακοσμήσεων, καμβάδες τόσο μεγάλοι που δεν μπορούν να συλληφθούν από μία μόνο θέση, κρεμασμένοι έτσι ώστε να καμπυλώνουν γύρω από τον θεατή και να γεμίζουν ολόκληρο το οπτικό πεδίο, χωρίς ορίζοντα, χωρίς όχθη και χωρίς σημείο αναφοράς που να σας λέει πού τελειώνει το νερό.
Σταθείτε μπροστά σε ένα τμήμα του και η συνηθισμένη διαδικασία της θέασης ενός πίνακα καταρρέει. Δεν μπορείτε να κάνετε αρκετά βήματα πίσω για να τον δείτε ολόκληρο με μία ματιά. Δεν υπάρχει εστιακό σημείο να βρείτε. Το μάτι σας εισέρχεται κάπου στη μέση μιας χλωμής έκτασης νερού και περιπλανιέται, και η περιπλάνηση είναι η επιδιωκόμενη εμπειρία. Ο Μονέ αφιέρωσε την τελευταία δεκαετία της ζωής του στη δημιουργία αυτού του εφέ σε μια κλίμακα που κανείς δεν είχε επιχειρήσει με αυτό το θέμα.
Ένας ηλικιωμένος άνδρας και ένας τεράστιος καμβάς
Ήταν περίπου ογδόντα ετών. Ο καταρράκτης είχε διαγνωστεί περίπου οκτώ χρόνια νωρίτερα και δεν θα χειρουργούνταν παρά το 1923, οπότε αυτό το έργο δημιουργήθηκε μέσα από μια σταδιακά θολή, κιτρινισμένη όραση. Δούλευε σε καμβάδες πολύ ψηλότερους από τον ίδιο, οι οποίοι έπρεπε να μετακινούνται σε κυλίνδρους και να στηρίζονται σε σκελετούς, και τους ζωγράφιζε στο σπίτι, από μια λιμνούλα που είχε φτιάξει ο ίδιος.
Τα φυσικά γεγονότα από μόνα τους αξίζουν να τα συλλογιστείτε. Να φτάνεις στην κορυφή ενός καμβά τέτοιου ύψους σε αυτή την ηλικία. Να κρίνεις μια χρωματική σχέση σε απόσταση τεσσάρων μέτρων όταν δεν μπορείς να κάνεις αρκετά βήματα πίσω για να δεις και τα δύο άκρα. Να το κάνεις σε μια περίοδο που η χώρα μόλις είχε βγει από έναν πόλεμο, σε ένα έργο χωρίς αγοραστή και χωρίς προθεσμία, απλώς επειδή είχε αποφασίσει ότι έπρεπε να υπάρξει.
Οι διακοσμήσεις δόθηκαν στο κράτος. Τοποθετήθηκαν στην αίθουσά τους το 1927, ένα χρόνο μετά τον θάνατό του. Δημιούργησε μια εικόνα για έναν χώρο που δεν είδε ποτέ κατειλημμένο, τελειωμένο ή θαυμασμένο από κανέναν άλλον εκτός από τον ίδιο και λίγους επισκέπτες. Ό,τι κι αν είναι αυτοί οι πίνακες, είναι το έργο ενός ανθρώπου που πέρασε τα τελευταία του χρόνια απευθυνόμενος σε ένα κοινό που ήξερε ότι δεν θα συναντήσει.
Γιατί το πρωί, συγκεκριμένα
Από όλες τις ώρες που θα μπορούσε να είχε επιλέξει για έναν πίνακα στο μέγεθος δωματίου, το πρωί είναι το λιγότερο δραματικό και το πιο απαιτητικό. Το ηλιοβασίλεμα σού δίνει χρώμα δωρεάν. Το μεσημέρι σού δίνει αντίθεση. Το πρωινό σού δίνει έναν χλωμό, δροσερό κόσμο χαμηλού κορεσμού, στον οποίο κάθε εφέ πρέπει να δημιουργηθεί από μικροσκοπικές διαφορές.
Έτσι, το κλειδί εδώ είναι υψηλό και δροσερό: γαλαζόλευκο νερό, ασημένια πράσινα, χλωμό λιλά, μια πινελιά ροζ εκεί που το φως αρχίζει να φτάνει στην επιφάνεια. Τα φύλλα των νούφαρων αποδίδονται απαλά και όχι με ευκρίνεια. Η αντανάκλαση του φυλλώματος κρέμεται στο νερό σε μακριά σκούρα πράσινα περάσματα που αγκυρώνουν τη χλωμή έκταση χωρίς ποτέ να σκληρύνουν σε αντικείμενο.
Το αποτέλεσμα είναι ένας πίνακας με πολύ λίγη αντίθεση που, ωστόσο, δεν δείχνει αδύναμος. Αυτή η ισορροπία είναι το επίτευγμα. Αφαιρέστε τις λίγες πιο σκούρες αντανακλάσεις και όλο το πράγμα θα αιωρούνταν.
Μια εικόνα χωρίς άκρα
Αναζητήστε τον συμβατικό εξοπλισμό ενός τοπίου και δεν θα βρείτε τίποτα από αυτά. Δεν υπάρχει ουρανός. Δεν υπάρχει ακτή. Δεν υπάρχει κοντινό, μεσαίο και μακρινό με τη συνηθισμένη έννοια. Τα φύλλα υποχωρούν γινόμενα μικρότερα και πιο κοντά μεταξύ τους, και αυτό είναι όλο το χωρικό σύστημα.
Αυτός είναι ο λόγος που η σύνθεση μπορεί να επεκταθεί σχεδόν επ’ άπειρον, και γιατί λειτουργεί ως τοίχος παρά ως παράθυρο. Ένα παράθυρο έχει πλαίσιο και σού δείχνει μια περιορισμένη θέα. Αυτό σού δείχνει ένα κομμάτι μιας συνεχούς επιφάνειας που συνεχίζεται πέρα από τον καμβά προς κάθε κατεύθυνση, και ο εγκέφαλός σας συμπληρώνει το υπόλοιπο.
Η τεχνική ανταποκρίνεται στη φιλοδοξία. Μακριές, σαρωτικές πινελιές, μερικές πάνω από ένα πόδι σε μήκος, τοποθετημένες υγρό σε υγρό και συχνά χωρίς ανάμειξη, με το σύρσιμο του πινέλου ορατό σε όλη τη διαδρομή. Από κοντά είναι ειλικρινά αφηρημένο. Τίποτα δεν μοιάζει με τίποτα. Σε απόσταση δύο ή τριών μέτρων, τα σημάδια πλέκονται και το νερό εμφανίζεται μονομιάς.
Γιατί οι όψιμοι καμβάδες δείχνουν ημιτελείς
Μια πρώτη αντίδραση σε αυτόν τον πίνακα είναι συχνά ότι δεν έχει ολοκληρωθεί. Τίποτα δεν είναι καθορισμένο. Ολόκληρα περάσματα είναι μία μόνο κίνηση του πινέλου. Περιοχές του καμβά είναι ελάχιστα καλυμμένες. Κρινόμενο με τα πρότυπα των πινάκων που τον έκαναν διάσημο τον προηγούμενο αιώνα, μοιάζει με στάδιο της διαδικασίας παρά με αποτέλεσμα.
Αρκετά πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα. Η κλίμακα είναι ένα. Σε έναν καμβά τόσο μεγάλο, ένα σημάδι που θα φαινόταν χονδροειδές στο μέγεθος ενός καβαλέτου είναι αναλογικά μια μικρή πινελιά, και η λεπτομέρεια σε συνηθισμένη ανάλυση ενός πίνακα απλώς θα εξαφανιζόταν στο πεδίο. Το να ζωγραφίζεις μεγάλο αναγκάζει έναν ζωγράφο να δουλεύει σε ευρύτερες μονάδες ή να αφιερώνει μια δεκαετία σε ένα πάνελ.
Η εξασθενημένη όραση είναι άλλο. Με τον καταρράκτη να προχωρά από περίπου το 1912 έως την επέμβαση το 1923, η λεπτή διάκριση γίνεται αναξιόπιστη, ενώ οι μεγάλες σχέσεις τόνου και μάζας παραμένουν αναγνώσιμες. Είναι απόλυτα λογικό να χτίζεις έναν πίνακα με αυτά που μπορείς ακόμα να εμπιστευτείς.
Ο τρίτος λόγος είναι ο πιο ενδιαφέρον. Δεν έφτιαχνε πια μια εικόνα μιας λιμνούλας. Έφτιαχνε ένα περιβάλλον, και ένα περιβάλλον δεν θέλει λεπτομέρεια, γιατί η λεπτομέρεια σταματά το μάτι και ένα περιβάλλον χρειάζεται το μάτι να συνεχίζει να κινείται. Κάθε σκληρό άκρο που θα μπορούσε να είχε βάλει θα δημιουργούσε ένα μέρος για να σταματήσεις να κοιτάς.
Οι μεταγενέστερες γενιές ζωγράφων κοίταξαν αυτά τα πάνελ και αναγνώρισαν κάτι που νόμιζαν ότι ήταν δική τους επινόηση: έναν πίνακα που γεμίζει το οπτικό σας πεδίο, αρνείται ένα εστιακό σημείο και λειτουργεί μόνο μέσω χρώματος και πινελιάς. Αυτός έφτασε πρώτος, στα τέλη της δεκαετίας των εβδομήντα του, μισοτυφλός, ζωγραφίζοντας έναν κήπο.
Πώς να το κοιτάξετε
- Ξεκινήστε με το πιο σκούρο πέρασμα, το οποίο θα είναι ένα αντανακλώμενο δέντρο ή κορμός ιτιάς. Ό,τι είναι χλωμό στον πίνακα εξαρτάται από αυτό. Καλύψτε το νοερά και το υπόλοιπο χάνει το έρεισμά του.
- Βρείτε τα φύλλα των νούφαρων που βρίσκονται πιο κοντά στο κάτω άκρο και ακολουθήστε τα προς τα πάνω, παρακολουθώντας τα να μικραίνουν και να συγκεντρώνονται. Αυτή είναι η μόνη σας ένδειξη βάθους και κάνει τεράστια δουλειά.
- Αναζητήστε τις ροζ και λιλά νότες που διατρέχουν το μπλε. Αυτές είναι που κάνουν το πρωί και όχι απλώς δροσερό.
- Αλλάξτε την απόστασή σας δύο φορές. Αρκετά κοντά για να δείτε το σύρσιμο του πινέλου, μετά πίσω μέχρι να σχηματιστεί το νερό. Το κενό μεταξύ αυτών των δύο εμπειριών είναι το νόημα του πίνακα.
Πώς συμπεριφέρεται σε έναν πραγματικό τοίχο
Αυτό είναι το πιο αρχιτεκτονικό από τα θέματα του Μονέ και θέλει να αντιμετωπιστεί ανάλογα. Σχεδιάστηκε ως επιφάνεια και όχι ως εικόνα, πράγμα που σημαίνει ότι λειτουργεί καλύτερα όταν του δίνεται ένας τοίχος μόνος του και κρεμιέται αρκετά μεγάλος ώστε να καταλαμβάνει ένα πραγματικό μέρος του οπτικού σας πεδίου. Κρεμασμένος μικρός ανάμεσα σε άλλα πράγματα, γίνεται μια χλωμή μουντζούρα και χάνει όλο τον λόγο ύπαρξής του.
Η παλέτα είναι δροσερή, υψηλού τόνου και χαμηλής αντίθεσης: γαλαζόλευκο, ασημοπράσινο, λιλά, χλωμό ροζ. Αυτό τον κάνει μια ασυνήθιστα ήρεμη παρουσία και πολύ συγχωρητική. Δεν θα ανταγωνιστεί τα έπιπλα, δεν δημιουργεί έντονο εστιακό σημείο και μπορεί να φέρει έναν μεγάλο άδειο τοίχο χωρίς να κάνει το δωμάτιο να μοιάζει με γκαλερί.
Χρειάζεται όμως φως. Οι πίνακες χαμηλής αντίθεσης καταρρέουν σε αμυδρές συνθήκες, και σε ένα σκιερό δωμάτιο τα ασημοπράσινα γίνονται γκρι. Ομοιόμορφος, γενναιόδωρος φωτισμός από μπροστά, ή καλό φυσικό φως, είναι αυτό που τον κρατά ζωντανό. Αποφύγετε ένα σκληρό κατευθυντικό σποτ, το οποίο θα δημιουργήσει ένα ζεστό σημείο στη μέση μιας σύνθεσης που σχεδιάστηκε συγκεκριμένα για να μην έχει ένα.
Οι χλωμοί τοίχοι τον κολακεύουν καλύτερα, ιδιαίτερα το δροσερό λευκό, το απαλό γκρι και ο πρασινωπός σοβάς, όπου διαβάζεται ως άνοιγμα στον τοίχο. Οι σκούροι τοίχοι τον μετατρέπουν σε φωτισμένο πάνελ, που είναι δραματικό αλλά δεν είναι αυτό για το οποίο προορίζεται. Κρεμάστε τον χαμηλά και δώστε στον εαυτό σας χώρο να σταθεί κοντά. Ό,τι έχτισε ο Μονέ σε αυτούς τους τελευταίους καμβάδες προϋποθέτει έναν θεατή που πλησιάζει το νερό αντί να το θαυμάζει από την πόρτα.
Περισσότερα από αυτή τη συλλογή
Φέρτε αυτόν τον πίνακα στο σπίτι
Επιλέξτε ένα χειροποίητο λάδι σε καμβά για αυθεντική πινελιά ή μια εκτύπωση αρχειακού καμβά για καθαρή εικόνα μουσείου. Κάθε μέγεθος διατηρεί τις αρχικές αναλογίες.
Δείτε το έργο & τις επιλογές
Περαιτέρω ανάγνωση
Επαληθεύστε το πρωτότυπο στο Musée de l'Orangerie αρχείο συλλογής και συνεχίστε με τα σχετικά έργα στον κατάλογο.