Ανεμόμυλοι κοντά στο Ζάανταμ
Φανταστείτε να φτάνετε σε μια χώρα όπου ο ορίζοντας είναι μια ευθεία γραμμή. Χωρίς λόφους να τη διακόπτουν, χωρίς κοιλάδες να την κλείνουν, τίποτα ανάμεσα σε εσάς και την άκρη του κόσμου εκτός από νερό, μερικές στέγες και τους ψηλούς σκουρόχρωμους ανεμόμυλους να υψώνονται από πάνω τους. Για έναν ζωγράφο που μεγάλωσε στα βράχια και τις εκβολές της γαλλικής ακτής, η Ολλανδία πρέπει να φάνηκε αρχικά σαν ένα μέρος όπου το μεγαλύτερο μέρος του τοπίου είχε αφαιρεθεί. Ο Μονέ χρειάστηκε πολύ λίγο χρόνο για να καταλάβει ότι το τοπίο που έλειπε ήταν ακριβώς το νόημα.
Αυτός ο πίνακας βασίζεται σε αυτή την ανακάλυψη. Η γη καταλαμβάνει σχεδόν τίποτα. Μια χαμηλή λωρίδα στη μέση φέρει τους ανεμόμυλους, τα σπίτια, τα δεμένα σκάφη και όλη τη δραστηριότητα της ανθρώπινης ζωής. Ό,τι βρίσκεται από πάνω είναι ουρανός και ό,τι βρίσκεται από κάτω είναι μια επανάληψη του ουρανού με ελαφρώς πιο σκούρο χρώμα. Οι ανεμόμυλοι στέκονται στο σημείο ένωσης σαν πάσσαλοι που διαπερνούν τη ραφή της εικόνας.
Πώς βρέθηκε εκεί
Ήταν τριάντα ετών και είχε περάσει το προηγούμενο έτος τρέχοντας. Ο Γαλλοπρωσικός πόλεμος είχε διασκορπίσει τη γενιά του, και είχε πάει στο Λονδίνο, ζωγραφίζοντας τον Τάμεση στην ομίχλη και ζώντας την άβολη ζωή ενός ξένου καλλιτέχνη χωρίς αγορά. Στη συνέχεια, το 1871, πέρασε στην Ολλανδία με την Καμίγ και έμεινε στο Ζάανταμ, όπου τα κανάλια μετέφεραν εμπορική κίνηση και οι ανεμόμυλοι γύριζαν ως βιομηχανικός εξοπλισμός και όχι ως γραφικά διακοσμητικά στοιχεία.
Αξίζει να κρατήσουμε κατά νου τι σήμαινε αυτό στην πράξη. Ήταν στις αρχές των τριάντα με σύζυγο και μικρό γιο, χωρίς φήμη, χωρίς σταθερό εισόδημα, και μια χώρα στην οποία δεν μπορούσε ακόμη να επιστρέψει με ασφάλεια. Οι πίνακες από αυτή τη διαμονή περιγράφονται συχνά ως χαρούμενοι, και έχουν πράγματι μια πραγματική ελαφρότητα, αλλά αυτή η ελαφρότητα δημιουργήθηκε από έναν άνθρωπο σε επισφαλή θέση που είχε βρει, για λίγους μήνες, ένα θέμα που θα έμενε ακίνητο και μια ποιότητα φωτός που δεν είχε ποτέ ξαναδουλέψει.
Αργότερα την ίδια χρονιά η οικογένεια εγκαταστάθηκε στο Αρζαντέιγ στον Σηκουάνα, όπου θα παρέμενε μέχρι το 1878. Οι ολλανδικοί πίνακες βρίσκονται ακριβώς στο σημείο ένωσης μεταξύ των χαμένων χρόνων και των καθιερωμένων.
Τι κάνει η επίπεδη χώρα σε έναν πίνακα
Αφαιρέστε τους λόφους και αφαιρείτε το πιο εύκολο εργαλείο του ζωγράφου, που είναι η επικάλυψη. Σε λοφώδη τοπία χτίζετε βάθος στοιβάζοντας πράγματα το ένα μπροστά από το άλλο. Σε ένα επίπεδο τοπίο τίποτα δεν επικαλύπτεται. Όλα βρίσκονται δίπλα-δίπλα σε μια ενιαία γραμμή, και το βάθος πρέπει να δημιουργηθεί εξ ολοκλήρου από την κλίμακα, τη θερμοκρασία χρώματος και το μαλάκωμα των άκρων.
Δείτε πώς το κάνει εδώ. Ο πλησιέστερος ανεμόμυλος είναι σκούρος, ζεστός και συγκεκριμένος, με τα πανιά του σχεδιασμένα ως πραγματικές κατασκευές και το σώμα του να πιάνει μια καθορισμένη άκρη φωτός. Οι πιο μακρινοί χάνουν βάρος βήμα-βήμα. Το σκούρο τους γίνεται πιο μπλε, τα περιγράμματα τους γίνονται λιγότερο βέβαια, και στο μακρινό άκρο της σειράς δεν είναι παρά όρθιες γκρι κηλίδες. Δεν υπάρχει προοπτικό πλέγμα που να κάνει αυτή τη δουλειά. Γίνεται καθαρά με το χρώμα να γίνεται πιο ψυχρό και τις άκρες πιο μαλακές καθώς τα πράγματα υποχωρούν.
Το νερό κάνει το δεύτερο μισό της δουλειάς. Ένα ολλανδικό κανάλι σε μια ήπια μέρα δεν είναι καθρέφτης, είναι ένας ελαφρώς ταραγμένος καθρέφτης, και αυτή η ταραχή είναι δώρο για έναν ζωγράφο. Οι αντανακλάσεις των ανεμόμυλων σπάνε σε οριζόντιες λωρίδες που τεντώνονται και ταλαντεύονται, επιτρέποντάς του να επαναλάβει κάθε σχήμα στον πίνακα σε μια πιο χαλαρή, πιο ελεύθερη εκδοχή ακριβώς από κάτω. Το μισό του καμβά είναι μια πρόβα του άλλου μισού.
Το φως είναι η τρίτη διαφορά, και είναι αυτό που είναι πιο δύσκολο να περιγραφεί και πιο εύκολο να το νιώσει κανείς. Σε μια χώρα που αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από νερό, μεγάλο μέρος του φωτός που φτάνει σε κάθε αντικείμενο έχει πρώτα ανακλαστεί από μια υγρή επιφάνεια. Αυτό δίνει σε όλα μια δροσερή ασημί απόχρωση και γεμίζει τις σκιές από κάτω, έτσι ώστε τίποτα να μην γίνεται εντελώς μαύρο. Προερχόμενος από μια ακτή όπου ο ήλιος χτυπά πέτρα και κιμωλία και ρίχνει σκληρές σκιές, ο Μονέ είχε φτάσει σε ένα μέρος χωρίς σχεδόν καθόλου έντονα σκοτάδια. Μπορείτε να τον δείτε να προσαρμόζεται. Τα σώματα των ανεμόμυλων, που θα έπρεπε να είναι ο πιο βαρύς τόνος στον πίνακα, είναι πιο ανοιχτά και πιο μπλε από ό,τι θα ήταν οι ίδιες κατασκευές στο γαλλικό ηλιακό φως.
Λεπτομέρειες που οι περισσότεροι χάνουν
Κοιτάξτε πρώτα τα πανιά. Δεν είναι όλα στημένα με τον ίδιο τρόπο. Οι ανεμόμυλοι είναι μηχανήματα, και η γωνία των πανιών καταγράφει πώς τα έχει ρυθμίσει ο μυλωνάς, πράγμα που σημαίνει ότι το καθένα έχει μια ελαφρώς διαφορετική στάση. Αυτή η ποικιλία είναι ο λόγος που η σειρά διαβάζεται ως ένα εργατικό τοπίο και όχι ως διακοσμητική ζωφόρος.
Στη συνέχεια, βρείτε τον ορίζοντα και μετρήστε πού βρίσκεται. Είναι χαμηλός, συνήθως πολύ κάτω από το μέσο του πίνακα, πράγμα που παραχωρεί το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας στον ουρανό. Στη συνέχεια, δείτε πόση δουλειά κάνει αυτός ο ουρανός. Δεν είναι ένα μπλε. Έχει ραβδώσεις, ζώνες, πιο ζεστός κοντά στη γη και πιο δροσερός στην κορυφή, με τα σύννεφα να απλώνονται σε φαρδιές συρόμενες πινελιές αντί για σχηματοποιημένες μορφές.
Αναζητήστε τα μικρά ανθρώπινα στοιχεία. Ένα δεμένο σκάφος, ένας φράχτης, η κλίση μιας στέγης. Είναι μικροσκοπικά, και το μικρό τους μέγεθος είναι αυτό που κάνει τους ανεμόμυλους να φαίνονται τεράστιοι. Αφαιρέστε αυτές τις λεπτομέρειες και η κλίμακα καταρρέει.
Τέλος, κοιτάξτε πόσο λεπτό είναι το χρώμα σε ορισμένα σημεία και πόσο φορτωμένο σε άλλα. Ο ουρανός είναι συχνά αραιός και συρόμενος. Το σκούρο ενός σώματος ανεμόμυλου μπορεί να είναι μια ενιαία παχιά πινελιά που απλώθηκε μία φορά και έμεινε. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στον λεπτό αέρα και τη βαριά δομή κάνει τόση δουλειά όσο και το σχέδιο.
Και κοιτάξτε το χρώμα του νερού σε σύγκριση με το χρώμα του ουρανού που αντανακλά. Δεν είναι ποτέ ταυτόσημο. Το νερό διαβάζεται πάντα λίγο πιο βαθύ και λίγο πιο πράσινο από τον ουρανό από πάνω, γιατί βλέπετε τον ουρανό μέσα από ένα στρώμα που έχει το δικό του χρώμα. Αν το κάνετε λάθος, ο πίνακας ισιώνει. Αν το πετύχετε, όπως εδώ, το κανάλι έχει βάθος μέσα του, ακόμα κι αν τίποτα σε αυτό δεν είναι σχεδιασμένο.
Πώς φαίνεται σε έναν τοίχο
Οι φαρδιοί, χαμηλού ορίζοντα πίνακες συμπεριφέρονται με πολύ συγκεκριμένο τρόπο στον τοίχο. Σπρώχνουν το δωμάτιο πλαγίως. Κρεμασμένοι πάνω από καναπέ, μακριά συρταριέρα ή κρεβάτι, επεκτείνουν τη γραμμή των επίπλων αντί να τη διακόπτουν, και κάνουν ένα χαμηλό ταβάνι να φαίνεται λιγότερο χαμηλό επειδή το μάτι ταξιδεύει οριζόντια αντί να σταματά.
Η παλέτα είναι ήσυχη, κυριαρχείται από γκρι-μπλε, δροσερό πράσινο και τα γήινα χρώματα των σωμάτων των ανεμόμυλων, με τον ουρανό ως τη φωτεινότερη περιοχή. Αυτό το καθιστά εύκολο να συνυπάρξει με δωμάτια που ήδη έχουν πολλά να προσφέρουν, και σημαίνει ότι δεν ανταγωνίζεται με έντονα έπιπλα. Σε ένα δωμάτιο με άφθονο φυσικό φως, η περιοχή του ουρανού διαβάζεται σχεδόν ασημί. Στο φως της λάμπας, τα ζεστά καφέ των κατασκευών έρχονται μπροστά και ο πίνακας γίνεται πιο βαρύς και πιο ήρεμος.
Ταιριάζει επίσης με άλλα έργα. Οι μακριές οριζόντιες εικόνες στέκονται καλά δίπλα σε ένα άλλο έργο παρόμοιου πλάτους, ή πάνω από μια σειρά ραφιών, επειδή η γραμμή του ορίζοντα σας δίνει μια φυσική ευθυγράμμιση για να κρεμάσετε.
Γιατί αυτός ο πίνακας είναι πιο σημαντικός από όσο φαίνεται
Θα ήταν εύκολο να τον κατατάξουμε ως μια ευχάριστη ταξιδιωτική εικόνα από μια δύσκολη χρονιά. Είναι πιο χρήσιμος από αυτό. Το Ζάανταμ έδωσε στον Μονέ ένα τοπίο χωρίς σκαλωσιές, όπου τα μόνα διαθέσιμα θέματα ήταν το φως, ο αέρας, το νερό και η αντανάκλαση και των τριών. Αφαιρέστε ό,τι συνήθως στηρίζεται ένας ζωγράφος τοπίων και μένεις με το πρόβλημα στο οποίο θα αφιέρωνε την υπόλοιπη ζωή του. Είκοσι χρόνια αργότερα θα στεκόταν σε ένα χωράφι στο Ζιβερνί ζωγραφίζοντας το ίδιο άχυρο ξανά και ξανά, και τριάντα χρόνια μετά θα ζωγράφιζε μια λίμνη χωρίς καθόλου ορίζοντα. Η εκπαίδευση και για τα δύο βρίσκεται εδώ, σε ένα επίπεδο ολλανδικό κανάλι, με τα πανιά να γυρίζουν.
Ο πίνακας βρίσκεται στο Μουσείο Βαν Γκογκ.
